Danas je 150 godina od smrti Vuka Karadžića

Kradžić, koji je sa novim pravopisom i narodnim jezikom ostavio neka od najdragocenijih zaveštanja u istoriji srpskog naroda, umro je 7. februara 1864. godine u 77 godini u Beču gde je i sahranjen, a od 1897. godine njegovi posmrtni ostaci su u porti Saborne crkve u Beogradu.

Napravio je odlučujući preokret pretočivši narodni jezik u književni. Nemerljiv je njegov doprinos tome što su srpske narodne pesme, kultura i istorija postali dostupni i poznati širom Evrope.

Vuk je sačinio srpsku gramatiku i utemeljio pravopis na principu jedno slovo – jedan glas. Četiri godine nakon njegove smrti – 1868. godine, tako reformisani srpski jezik ušao je zvanično u škole.

Rođen je 1787. godine u Tršicu, kod Loznice, i darovit i samouk, prešao je put od deteta iz siromašne porodice, do najznamenitije ličnosti srpske prosvete i kulture.

Slova je učio u rodnom selu od rođaka – jedinog pismenog čoveka u čitavom kraju, a potom u školi u Loznici i u obližnjem manastiru Tronoša odakle se brzo vratio jer za učenje nije bilo prilike. U Karlovačku gimnaziju ga nisu primili. Učio je kratko i od Dositeja Obradovića.

Tokom Prvog srpskog ustanka bio je pisar ustaničkog vojvode Đorđa Ćurčije, zatim učitelj u Beogradu i carinik na Dunavu kod Kladova.

Na srpskom pravopisu i jeziku počeo je da radi po odlasku u Beč 1813, posle propasti ustanka, kada je počeo da sakuplja narodne pesme i umotvorine.

Pre tačno dva veka, 1814. godine, u Beču je objavio zbirku narodnih pesama nazvanu “Mala prostonarodna slaveno-serbska pjesnarica” i “Pismenicu serbskoga jezika po govoru prostoga naroda napisanu” – koja se, sastavljena po načelu “Piši kao što govoriš, a čitaj kao što je napisano”, smatra prvom gramatikom na narodnom govoru Srba.

Godinu dana kasnije je objavljena njegova druga zbirka narodnih pesama – “Narodna serbska pesnarica”. Drugo izdanje “Pismenice” – gramatike i “Srpski rječnik” sa 26.270 reči, objavio je 1818. godine, te je tako pravopis srpskog utemeljen i uobličen.

Njegovim reformama suprotstavljalali su se mnogi, a među njima i vrh Karlovačke mitropolije na čelu sa Stefanom Stratimirovićem. Mitropolit, koji je važio za čoveka retke učenosti i kulture, Vukovu je jezičku reformu smatrao primitivnom, a njegov prevod Novog zaveta s nemačkog jezika ocenio kao “skandaloznu”.

Vukove ideje odnele su odlučujuću prevagu 1847. kada su izašle “Pesme” Branka Radičevića, pisane “Vukovim jezikom”. Đura Daničić je tekstom “Rat za srpski jezik i pravopis” dokazivao opravdanost Vukove reforme.

Stekao je ugled među intelektualcima Evrope, među njima i kod Getea, a univerzitet u Jeni proglasio ga je počasnim doktorom nauka.

Autor je kapitalnih dela srpske književnosti i istorije: “Život i običaji naroda srpskog”, “Imena sela u Srbiji izvan pašaluka beogradskog”, “Žitije Hajduk Veljka Petrovića”, “Miloš Obrenović-knez Srbije ili građa za srpsku istoriju našeg vremena”, “Srpske narodne pjesme” i “Srpske narodne poslovice”.

Istraživački rad kojim se bavio, svrstao ga je u začetnike etnografije i etnologije u Srbiji. Njegovo delo sabrano je, u modernim izdanjima, u četrdesetak tomova.

U njegovu čast u Tršiču, Loznici, Tronoši i Beogradu, od 1933. održava se Vukov sabor, koji je najstarija i najmasovnija kulturna manifestacija u Srbiji.

U Predsedništvu Srbije sutra će u čast Vuka, 50. jubilanri put biti uručene Vukove nagrade.